14 мая 2025

251

«Шоқан Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты» тарих саласын зерттеу бойынша еліміздегі жетекші ғылыми  мекеме. Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетіне қарасты бұл институт 1945 жылы құрылып, күні бүгінге дейін Қазақстан тарихын зерттеуде іргелі де күрделі жұмыстар жүргізіп келе жатыр. Осы институттың дүниежүзілік тарих бөлімінің ғылыми қызметкері, PhD докторант Лебаев Фархат Рашидұлы бастаған қызметкерлері жуық арада Торғай өңіріне ат басын тіреп, 1932-33 жылдардағы ашаршылыққа қатысты ел жадында сақталған деректерді жинап, зерттеу жұмыстарын жүргізді.  Институт қызметкерлері Арқалық қаласындағы дала өлкесі тарихы облыстық мұражайына да болып, мұражай қорындағы деректермен танысып, зобалаң жылдар туралы бірнеше естеліктерді жазып алды. Сонымен қатар алдағы уақытта мұражаймен бірлескен қызметке ортақ мүдделілікті білдіре отырып, ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Екі жақты келісім негізінде  ғылыми-зерттеу және инновациялық қызметті дамыту, бірлескен ғылыми-зерттеу жобалары мен бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру, ғылыми ақпаратпен алмасу және ғылыми зерттеулерді үйлестіру мақсатында бірлескен ғылыми экспедициялар, конференциялар, семинарлар, ғылыми симпозиумдар мен халықаралық деңгейдегі өзге де іс-шараларды ұйымдастыру және өткізу, бірлескен ғылыми зерттеулер мен жобаларды іске асыруға гранттар алуға арналған өтінімдерді бірлесіп дайындау және ұсыну, ғылыми және ғылыми-көпшілік басылымдарды дайындау және басып шығару. Рейтингтік басылымдарда бірлесіп жариялау және зерттеу нәтижелерін патенттеу, сондай-ақ Тараптардың ғылыми басылымдарында жарияланымдармен алмасу, іргелі, қолданбалы және іздестіру зерттеулері саласындағы ғылыми бағдарламалар мен жобаларды бірлесіп орындау, зерттеу нәтижелері туралы бірлескен жарияланымдар шығару т.б. бағыттарды айқындалды. Айта кету керек мұражай қызметкері Батырлан Сағынтаев 2023 жылы  Ш.Уәлиханов атындағы тарих және этнология институты шығарған «Саяси қуғын-сүргін құрбандарын толық ақтау жөніндегі Мемлекеттік комиссияның материалдары» көп томдығының 40-ші томын құрастырушылардың бірі болған еді. Енді екі ұйымның арасындағы келісім шарт негізінде бірлескен жобалар атқарылып, өңір тарихына қатысты жаңа зерттеулер жасалады.  

14 мая 2025

231

2025 жылдың 6 мамырында Арқалық қаласындағы Дала өлкесі тарихы облыстық мұражайында Ұлы Отан соғысының 80 жылдығына арналған «Батырлардың ұрпағы» атты кездесу кеші өтті. Кездесу кеші екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы, «Қызыл Жұлдыз орденінің иегері, ақын әрі ұлағатты ұстаз болған Ғабдол-ғазез Әмірхамзиннің ұрпақтарымен өткізілді.

Кездесу барысында майдангердің қызы Шәмшия Ғазезқызы әкесінің майдандағы ерлігі мен бейбіт өмірдегі өнегесі жайлы әсерлі естеліктерімен бөлісті. Ол өзінің балалық шағы, соғыстан кейінгі жылдар мен батырдың отбасы құндылықтары туралы шынайы әрі жүрек тебірентерлік әңгімелер айтты.

Аталмыш кешке Ғазез Әмірхамзаұлының көзін көрген інілері де қатысып, естеліктерін айтты. Олар Ғазез Әмірхамзаұлының ел үшін жасаған жанқиярлық ерліктерін атап өтіп, бүгінгі ұрпаққа бейбіт өмірдің бағасын ұмытпау керектігін жеткізді. Сондай-ақ, мұражай қызметкерлері батырдың өмірі мен майдан жолын баяндайтын арнайы көрме ұйымдастырды.

14 мая 2025

224

1-ші мамыр Қазақстан халықтарының бірлігі күні мерекесінің қарсаңында Арқалық қаласындағы дала өлкесі тарихы облыстық мұражайы мен Жастар ресурстық орталығының бірлесе отырып «Бірлік пен бейбітшілік – ел тұғыры» атты мерекелік іс-шара өткізді. Іс-шараға қала мектептері оқушылары түрлі ұлт өкілдері болып киініп,  қазақ, орыс, корей, неміс, татар, әзірбайжан, өзбек, украйн халықтарының мәдениет үлгілерін ұсынды. Мерекедегі алғашқы құттықтау сөз Арқалық қаласының ардагерлер кеңесінің төрағасы Аубакиров Түбекбай Ғапсалықұлына беріліп, ол  өз кезегінде аталмыш іс-шараның елдің тұтастығына, халықтың ауызбіршілігіне орасан зор үлес қосатынын атап өтті. Келесі сөз алған Арқалық қаласы әкімдігі Ішкі саясат бөлімінің басшысы Сұлтанбеков Азамат Маратұлы барша қатысушыларды құттықтап, оларға Арқалық қаласы әкімінің атынан Алғыс хаттар мен және бағалы сыйлыққа арналған сертификаттарды табыстады. Музей алаңында ұйымдастырылған сахнада әр ұлт өкілдері ән мен би орындап, өз өнерімен жиналған қауымның ықыласына бөленді. Жиын соныңда Арқалық қаласының алғашқы тұрғындарының бірі, Жиенбаев Қайырден ақсақал сөз алып, ұйымдастырушыларға ризашылығын білдірді. Іс-шараның қортындысын музейбасшысы Терек Рауан сөз алып барша қатысқан мектептерге, ұйымдарға, Ардагерлер кеңесінің мүшелеріне, Аналар кеңесінің мүшелеріне алғысын білдіріп бұл мереке барша қазақ еліне ғана емес барша ұлт өкілдеріне ортақ мереке екенін атап өтіп маңызына тоқталып өтті. Игі шараның мақсаты Қазақ елі бірліктің, достық тың және тыныштықтың мекені екенін насихаттау.

14 мая 2025

232

Биыл Қазақстанның халық суретшілері Молдахмет Кенбаев пен Хакімжан Наурызбаевтың дүниеге келгеніне 100 жыл толып отыр. Қазақтың сурет өнері мен мүсіншіліктің тұңғыштары қатарында болған даңқты жерлестеріміздің мерейтойына байланысты Арқалық қаласындағы дала өлкесі тарихы облыстық мұражайында Қазақстан суретшілер одағының мүшесі, ҚР Мәдениет саласының үздігі Ұзақов Сапарбек Әбілбекұлының "Жалғасын тапқан өнер" атты шеберлік сағаты өткізілді. Шеберлік сағатына Ы Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық университетінің "Тарих және өнер" факультетінің "Көркем еңбек, графика және жобалау" мамандығының студенттері қатысты. Шеберлік сағатында Сапарбек Әбілбекұлы  саздан адамның бет-бейнесін жасап көрсетіп, жас талапкерлерге мүсіншілік өнерінің қыр-сырын түсіндірді. Студенттерге мүсіншінің өзі жасаған мүсіншелері мен шәкірттері Шәкір Іңкәр мен Шакирова Жаннұрдың суреттерінен жасақталған көрме де көрсетілді.

Айта кету керек, мүсіншінің әкесі Әбілбек Ұзақұлы Қазақстанның халық суретшісі Хакімжан Наурызбаевтың төл шәкірті болған. Әке үлгісін көрген Сапарбек Әбілбекұлы жалғасын тапқан өнердің жарқын өкілі болып, Молдахмет Кенбаев пен Хакімжан Наурызбаев секілді халық суретшілерінің ізбасар мұрагері болып келеді.

14 мая 2025

213

Түркия мемлекетіне іс-сапармен барған Ы.Алтынсарин атындағы Арқалық педагогикалық институтының филология және педагогика факультетінің деканы, ф.ғ.к. Қалиев Айбек Киікбайұлы Арқалық қаласындағы дала өлкесі тарихы облыстық мұражайында шығарылған «Ескі сөз ел мұрасы», «Тобыл-Торғай әуені», «Батпаққара көтерілісі» кітаптарын Нигде университетіндегі қазақ-түрік орталығына тапсырды.

2019 жылы шығарылған «Ескі сөз – ел мұрасы» жинағында негізінен жергілікті аймақтан, яғни, Торғай өңірінен жинақталған мұралар берілген. Фольклор мұраларын жинақтау барысында қазан төңкерісіне дейін кітап болып басылған шығармалар, кеңес дәуірінде саяси-идеологиялық бақылауға алынып, цензура сүзгісімен жарияланған мәтіндер, әр түрлі себептермен жариялауға тиым салынған шығармалар, қолжазба күйінде жеткен материалдар секілді қолжазба қорларында сақталған фольклор мәтіндерімен бірен-саран жинақтар мен мерзімді басылымдарда жарық көрген ауыз әдебиеті үлгілері де қамтылған жинақта фольклор туындылары жанрлық ерекшеліктері бойынша жіктеліп, бірнеше бөлімге жіктеліп, топтастырылып берілген.

2020 жылы жарық көрген «Тобыл-Торғай әуені» атты музыка антологиясы да қазақ-түрік орталығының қорындағы құнды кітаптардің бірі болар деген сенімдеміз. Бұл музыка антологиясы үш бөлімнен тұрады. Алғашқы бөлімде әндер мен күйлердің ноталары берілсе, қосымша бөлімде осы өңірдің музыка мұрасына қатысты жазылған мақалаларымыз және бірнеше өнерпазымыздың суреттер берілген. Кіріспе мақала мен әндерге түсініктемелер арқылы жарияланған мұраларға, олардың авторларына қатысты мәліметтер берілген. Кітапқа 90 нота енгізілді. Бұлардың барлығы авторлық шығармалар. Кітаптың алғы сөзін жазған белгілі жырау, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, қазақ ұлттық өнер университетінің профессоры Алмас Алматов. Өңіріміздің музыка мәдениетінің, жалпы халық шығармашылығының қандай күйде болғандығын, ән мен күй мұрасының, рухани мәдениетінің тарихын әділетті да жан-жақты бағалауға аз да болса мүмкіндік беретін бұл кітаптың тұсаукесер рәсімі ҚР ұлттық музейінде өткен еді.

1929 жылы Кеңес үкіметіне қарсы ұйымдастырылған батпаққара көтерілісіне арналған кітап 2021 жылы баспа бетін көрген. Зерттеушілер мен өлкетанушыларға арналған кітапта Батпаққара көтерілісіне қатысып, жазалауға ұшыраған тұлғалардың тізімі және көтеріліске қатысты әр кезеңде жазылған зерттеулер мен мақалалар, естеліктер енгізілген. Жинақта Батпаққара көтерілісіне қатысушы тұлғалардың суреттері де берілген. Алғы сөзін жазған – т.ғ.к. Наурызбаева Эльмира Кенжеғалиқызы.

Мұражайда атқарылған зерттеу жұмыстары негізінде шыққан бұл кітаптардың барлығының құрастырушысы – Сағынтаев Батырлан Жұмабайұлы. Нигде университетіндегі қазақ-түрік орталығына тапсырған ф.ғ.к. Қалиев Айбек Киікбайұлы болса, Арқалық қаласындағы дала өлкесі тарихы облыстық мұражайының ғылыми кеңесінің мүшесі ретінде  аталмыш үш кітаптың да ақылдастар алқасында болып, өз ұсыныс-пікірлерін жеткізген әрі «Ескі сөз – мұрасы» кітабының алғы сөзін жазған филолог ғалым.

Нигде университетінің студенттері мен оқытушылар құрамы, жалпы қазақ-түрік орталығына келушілер аталған кітаптардан қазақ халқының тарихы мен мәдениеті жайлы, оның ішінде Торғай өңіріне қатысты деректерді оқып біле алады.

14 мая 2025

173

Сәуір айының 26 жұлдызында музей қабырғасында Қазақстан халықтарының Ассамблеясының 30 жылдығына арналған "Ел татулығы жарасқан" атты кездесу кеш өтті. Кеште Арқалық көпсалалы колледжінің қызметкерлері Еркінова М.А және Шижванова А.О қатысты. Кеш барысында қонақтар өздері жайлы, қоғамдағы өмірі туралы, ұлтаралық қатынастар мәселесінде, отбасылық тәрбие және ұлтаралық отбасындағы тәрбиенің маңыздылығын атап өтті.  Ассамблеяның 30 жылдығына арналған бұл іс-шара қаламыздың және еліміздің барша қазақстандықтарды өз дәстүрін сақтай отыра бейбіт өмір сүруге шақырады деген сенімдеміз